Prowadzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kojarzy się przede wszystkim z ograniczeniem ryzyka biznesowego wspólników. Nie oznacza to jednak, że osoby zarządzające spółką są całkowicie chronione przed odpowiedzialnością za jej zobowiązania. W określonych sytuacjach członkowie zarządu mogą odpowiadać za długi spółki własnym majątkiem. Podstawą takiej odpowiedzialności jest art. 299 Kodeksu spółek handlowych.
Przepis ten od lat stanowi jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi ochrony wierzycieli spółek z o.o. i jednocześnie jedno z największych zagrożeń dla osób pełniących funkcje w zarządzie.
Na czym polega odpowiedzialność członków zarządu z art. 299 KSH?
Zgodnie z art. 299 § 1 KSH, jeżeli egzekucja prowadzona przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością okaże się bezskuteczna, członkowie jej zarządu odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki.
Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny. Oznacza to, że wierzyciel nie może od razu skierować swoich roszczeń przeciwko członkom zarządu. W pierwszej kolejności powinien podjąć próbę wyegzekwowania należności od samej spółki. Dopiero gdy okaże się, że majątek spółki nie pozwala na zaspokojenie wierzyciela, możliwe jest dochodzenie zapłaty od członków zarządu spółki.
W praktyce oznacza to, że członek zarządu może odpowiadać całym swoim majątkiem prywatnym, niezależnie od wysokości posiadanych udziałów w spółce lub nawet ich braku.
Kiedy wierzyciel może dochodzić roszczeń od członka zarządu?
Aby dochodzić roszczeń na podstawie art. 299 KSH, wierzyciel powinien wykazać przede wszystkim:
- istnienie zobowiązania spółki,
- pełnienie funkcji członka zarządu przez pozwaną osobę w czasie istnienia podstawy tego zobowiązania,
- bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce.
Najczęściej dowodem bezskuteczności egzekucji jest postanowienie komornika o umorzeniu postępowania z uwagi na brak majątku dłużnika. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że bezskuteczność może zostać wykazana również innymi środkami dowodowymi, jeżeli jednoznacznie wskazują one na brak możliwości zaspokojenia wierzyciela z majątku spółki.
Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności?
Przepisy przewidują trzy podstawowe przesłanki uwalniające członka zarządu od odpowiedzialności.
Pozwany może wykazać, że:
- we właściwym czasie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto odpowiednie postępowanie restrukturyzacyjne,
- niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jego winy,
- pomimo braku zgłoszenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody.
W praktyce najwięcej sporów dotyczy ustalenia momentu, w którym zarząd powinien podjąć działania związane z niewypłacalnością spółki. Zbyt późne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości często prowadzi do powstania osobistej odpowiedzialności członków zarządu.
Czy byli członkowie zarządu również odpowiadają za zobowiązania spółki?
Wielu przedsiębiorców błędnie zakłada, że rezygnacja z funkcji w zarządzie automatycznie eliminuje ryzyko odpowiedzialności. Tymczasem odpowiedzialność z art. 299 KSH może obejmować również byłych członków zarządu, jeżeli zobowiązanie powstało w okresie sprawowania przez nich funkcji.
Dlatego niezwykle istotne jest prawidłowe dokumentowanie sytuacji finansowej spółki oraz podejmowanych działań zarządczych, szczególnie w okresach pogarszającej się płynności finansowej.
Dlaczego warto skorzystać z pomocy eksperta?
Sprawy prowadzone na podstawie art. 299 KSH należą do najbardziej skomplikowanych sporów gospodarczych. Wymagają analizy dokumentacji finansowej spółki, ustalenia momentu powstania niewypłacalności, oceny działań zarządu oraz właściwego przygotowania materiału dowodowego.
Zarówno wierzyciele dochodzący swoich należności, jak i członkowie zarządu broniący się przed odpowiedzialnością powinni skorzystać z profesjonalnego wsparcia prawnego. Kancelaria Dyś i Wspólnicy posiada doświadczenie w prowadzeniu sporów gospodarczych związanych z potencjalną odpowiedzialnością członków zarządu. Trzeba pamiętać, że odpowiednio przygotowana strategia procesowa często przesądza o wyniku całego postępowania.
Podsumowanie
Odpowiedzialność członków zarządu na podstawie art. 299 KSH stanowi instrument ochrony wierzycieli spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednocześnie nakłada na członków zarządu obowiązek bieżącego monitorowania sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz podejmowania odpowiednich działań w przypadku zagrożenia niewypłacalnością.
Pełnienie funkcji w zarządzie spółki z o.o. to nie tylko uprawnienia do prowadzenia biznesu, ale również realna odpowiedzialność, która w określonych okolicznościach może objąć majątek prywatny członka zarządu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy każdy członek zarządu odpowiada za długi spółki?
Co do zasady tak, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 299 KSH i nie wykaże on okoliczności zwalniających z odpowiedzialności.
Czy wierzyciel może od razu pozwać członka zarządu?
Nie. Najpierw powinien wykazać, że egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna.
Czy rezygnacja z funkcji w zarządzie eliminuje odpowiedzialność?
Nie zawsze. Były członek zarządu może odpowiadać za zobowiązania związane z okresem, w którym pełnił swoją funkcję.
Autor artykułu: radca prawny Krzysztof Białek
Bądź na bieżąco, obserwuj profile Kancelarii w social mediach.