Kredyty we frankach – co trzeba wiedzieć?

Kredyty indeksowane lub denominowane do franka szwajcarskiego – czyli potocznie kredyty we frankach – od wielu lat pozostają jednym z najważniejszych zagadnień polskiego prawa bankowego i ochrony konsumentów. Tysiące kredytobiorców nadal spłaca zobowiązania zawarte kilkanaście lat temu, a wielu z nich zastanawia się, czy ich umowa jest zgodna z obowiązującymi przepisami oraz czy istnieją podstawy do dochodzenia swoich praw przed sądem.

Dynamicznie kształtujące się orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprawiło, że sytuacja prawna tzw. frankowiczów uległa znaczącej zmianie. Obecnie konsumenci dysponują znacznie silniejszą ochroną niż jeszcze kilka lat temu.

Potocznie mianem „kredytu frankowego” określa się kredyty hipoteczne powiązane z kursem franka szwajcarskiego (CHF). W praktyce występowały dwa podstawowe rodzaje takich umów:

• kredyty indeksowane do CHF,
• kredyty denominowane w CHF.

Choć konstrukcja obu produktów różniła się pod względem prawnym, ich wspólną cechą było uzależnienie wysokości zadłużenia oraz rat od kursu franka ustalanego przez bank. To właśnie sposób ustalania kursów walut stał się jednym z głównych przedmiotów sporów sądowych.

W okresie największej popularności kredytów frankowych były one przedstawiane jako korzystniejsza alternatywa dla kredytów złotowych. Niższe oprocentowanie powodowało, że miesięczne raty wydawały się znacznie bardziej atrakcyjne. W praktyce wielu kredytobiorców nie zostało jednak w sposób wystarczający poinformowanych o rzeczywistym ryzyku kursowym oraz konsekwencjach wzrostu wartości franka.

Podstawowym problemem wielu umów kredytowych okazały się postanowienia dotyczące przeliczania kwoty kredytu oraz wysokości rat.

W licznych przypadkach banki przyznawały sobie prawo do jednostronnego ustalania kursów kupna i sprzedaży waluty w tworzonych przez siebie tabelach kursowych. Kredytobiorca nie miał rzeczywistego wpływu na sposób wyliczenia kursu ani możliwości zweryfikowania mechanizmu jego ustalania.

Tak skonstruowane postanowienia umowne zostały uznane przez sądy za mogące naruszać interesy konsumentów oraz stanowić niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).

Zgodnie z przepisami prawa konsumenckiego postanowienia, które nie były indywidualnie uzgodnione z konsumentem i rażąco naruszają jego interesy, nie wiążą go od chwili zawarcia umowy.

Nie każda umowa kredytu frankowego jest nieważna. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy dokumentacji oraz okoliczności jej zawarcia.

Najczęściej podstawą kwestionowania umowy są:

• zastosowanie niedozwolonych klauzul dotyczących przeliczeń walutowych,
• brak przejrzystych zasad ustalania kursów walut,
• niewystarczające poinformowanie konsumenta o ryzyku kursowym,
• naruszenie równowagi stron stosunku prawnego,
• niejednoznaczność postanowień dotyczących wysokości świadczeń.

Jeżeli po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień umowa nie może być dalej wykonywana zgodnie z prawem, sąd może stwierdzić jej nieważność.

W praktyce oznacza to, że strony powinny zwrócić sobie wzajemnie otrzymane świadczenia. Kredytobiorca zwraca kapitał udostępniony przez bank, natomiast bank zwraca wszystkie wpłacone przez kredytobiorcę raty, prowizje, odsetki oraz inne opłaty wynikające z nieważnej umowy.

W części spraw pojawia się również możliwość tzw. odfrankowienia kredytu.

Polega ono na usunięciu z umowy wyłącznie niedozwolonych postanowień odnoszących się do mechanizmu indeksacji lub denominacji przy jednoczesnym pozostawieniu pozostałych zapisów umowy w mocy.

W rezultacie kredyt może być traktowany jako kredyt złotowy oprocentowany zgodnie z postanowieniami przewidzianymi pierwotnie dla kredytu frankowego.

Obecnie jednak w praktyce sądowej znacznie częściej dochodzi do stwierdzania nieważności całej umowy niż do jej odfrankowienia. Ostateczne rozstrzygnięcie zależy jednak od treści konkretnej umowy oraz okoliczności danej sprawy.

Stwierdzenie nieważności umowy może prowadzić do bardzo istotnych skutków finansowych.

W zależności od stopnia spłaty kredytu kredytobiorca może:

• odzyskać znaczną część wpłaconych rat,
• uwolnić się od dalszej spłaty kredytu,
• wykreślić hipotekę po ostatecznym rozliczeniu z bankiem,
• zakończyć wieloletni stosunek prawny z bankiem.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnych wyliczeń. Ostateczny rezultat zależy od wysokości wypłaconego kapitału, sumy dokonanych spłat, czasu trwania umowy oraz innych okoliczności.

Nie istnieje możliwość zagwarantowania wygranej w postępowaniu sądowym. Choć obecne orzecznictwo jest w zdecydowanej większości korzystne dla frankowiczów, każda sprawa oceniana jest indywidualnie. Znaczenie mają między innymi:

• treść umowy kredytowej,
• regulamin obowiązujący przy zawarciu umowy,
• aneksy podpisywane w późniejszym okresie,
• status kredytobiorcy jako konsumenta,
• sposób wykonywania umowy.

Dlatego przed podjęciem decyzji o skierowaniu sprawy do sądu warto przeprowadzić szczegółową analizę dokumentów.

Pierwszym krokiem powinno być zgromadzenie dokumentacji związanej z kredytem. Najczęściej są to:

• umowa kredytowa,
• regulamin kredytu,
• wszystkie podpisane aneksy,
• harmonogramy spłat,
• zaświadczenie z banku dotyczące historii spłat,
• potwierdzenia dokonanych wpłat.

Na podstawie tych dokumentów możliwe jest dokonanie oceny prawnej umowy oraz oszacowanie potencjalnych roszczeń.

Przedawnienie roszczeń jest jednym z najczęściej zadawanych pytań przez frankowiczów.

Termin przedawnienia zależy od charakteru dochodzonych roszczeń oraz aktualnego stanu prawnego. Dodatkowo jego bieg może być liczony od różnych momentów, co było przedmiotem licznych sporów oraz wypowiedzi sądów krajowych i europejskich.

Z tego względu nie warto odkładać analizy swojej sytuacji na później. Im wcześniej zostanie dokonana ocena umowy, tym większa możliwość zabezpieczenia swoich praw.

Niektóre banki proponują kredytobiorcom zawarcie ugody. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że ugoda zawsze jest korzystna lub niekorzystna. Wszystko zależy od jej treści oraz sytuacji konkretnego klienta.

Przed podpisaniem jakiejkolwiek ugody warto dokładnie przeanalizować jej skutki prawne i finansowe. Zawarcie ugody może bowiem oznaczać rezygnację z części roszczeń wobec banku lub utrudnić dochodzenie dalszych należności w przyszłości.

Dlatego każda propozycja ugodowa powinna zostać oceniona przez prawnika posiadającego doświadczenie w sprawach frankowych.

Postępowanie przeciwko bankowi rozpoczyna się od analizy dokumentów oraz przygotowania pozwu.

Po wniesieniu sprawy sąd bada treść umowy, stanowiska stron oraz zgromadzony materiał dowodowy. W wielu przypadkach przeprowadzany jest również dowód z przesłuchania kredytobiorcy.

Czas trwania postępowania zależy od stopnia skomplikowania sprawy oraz obciążenia konkretnego sądu. Coraz częściej jednak sądy dysponują bogatym dorobkiem orzeczniczym, co sprzyja sprawniejszemu rozpoznawaniu spraw frankowych.

Spory dotyczące kredytów frankowych należą do najbardziej wymagających postępowań z zakresu prawa bankowego i ochrony konsumentów. Wymagają znajomości nie tylko przepisów krajowych, ale również prawa Unii Europejskiej oraz aktualnego orzecznictwa.

Profesjonalna analiza umowy pozwala ocenić, czy w danej sprawie istnieją podstawy do dochodzenia roszczeń oraz jakie rozwiązanie będzie najkorzystniejsze dla frankowicza. Odpowiednio przygotowana strategia procesowa może mieć istotny wpływ na przebieg i wynik postępowania.

Kredyty powiązane z kursem franka szwajcarskiego od lat pozostają przedmiotem licznych sporów sądowych. Aktualne orzecznictwo w wielu przypadkach zapewnia konsumentom ochronę przed nieuczciwymi postanowieniami umownymi, jednak każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.

Jeżeli posiadają Państwo kredyt frankowy lub spłacili go w całości i zastanawiają się nad możliwością dochodzenia swoich praw, warto poddać umowę szczegółowej analizie prawnej. Pozwala to ocenić szanse procesowe, oszacować potencjalne roszczenia oraz wybrać rozwiązanie najlepiej odpowiadające Państwa sytuacji.

Eksperci z Kancelarii Dyś i Wspólnicy specjalizują się w prowadzeniu spraw frankowych od analizy dokumentacji bankowej po reprezentację frankowiczów przed sądami. Chcesz się dowiedzieć, czy Twoja umowa frankowa zawiera klauzule abuzywne? Skontaktuj się z nami.

Autor artykułu: apl. rad. Jakub Gatny