Wcześniejsza spłata kredytu gotówkowego to dla wielu kredytobiorców powód do ulgi, ale także realna szansa na odzyskanie nadpłaconych pieniędzy. Zgodnie z prawem bank ma obowiązek proporcjonalnie rozliczyć wszystkie pobrane koszty, w tym prowizję, jeśli umowa wygasła przed wyznaczonym terminem. Wielu konsumentów zastanawia się jednak, czy uprawnienie to przysługuje w każdej sytuacji i co w przypadku, gdy prowizja została doliczona bezpośrednio do kapitału kredytu. Wyjaśniamy, jakie warunki formalne trzeba spełnić i jak w świetle przepisów oraz wyroku TSUE wygląda zwrot kredytowanej prowizji.
Wcześniejsza spłata kredytu a zwrot prowizji – co mówią przepisy?
Zgodnie z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r. konsument, który spłacił kredyt przed terminem, ma prawo do zwrotu proporcjonalnej części kosztów związanych z tym kredytem. Artykuł 49 ustawy o kredycie konsumenckim mówi jasno – wszystkie koszty, które poniósł konsument powinny zostać odpowiednio pomniejszone jeśli okres kredytowania został skrócony.
Z uwagi na to, że ww. przepisy stanowią implementację prawa unijnego, koniecznym jest również przytoczenie treści art. 16 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U. 133 z 22.5.2008, s. 66-92 z późn. zm.; dalej: dyrektywa), z którego wynika, że „Konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt. W takich przypadkach jest on uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu, na którą składają się odsetki i koszty przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy”.
Jakie umowy kwalifikują się do zwrotu prowizji?
Nie każda umowa kredytowa daje prawo do odzyskania części poniesionych kosztów po wcześniejszej spłacie zobowiązania. Aby ubiegać się o proporcjonalny zwrot prowizji, zaciągnięty kredyt musi spełniać określone w ustawie kryteria formalne i czasowe.
- Kredyty konsumenckie – czyli takie, które zostały zaciągnięte na potrzeby niezwiązane z działalnością gospodarczą
- Wcześniejsza spłata kredytu – zwrot prowizji przysługuje wtedy, kiedy kredyt został spłacony wcześniej i bez znaczenia pozostaje czy spłata nastąpiła w części czy w całości. Najbardziej istotny jest tutaj fakt, że okres kredytowania został skrócony.
- Kredyt został udzielony po 18 grudnia 2011 r. – tj. po wejściu w życie ustawy o kredycie konsumenckim.
Zwrot prowizji bankowej pobranej np. za udzielenie kredytu przysługuje kredytobiorcom, którzy zaciągnęli kredyty konsumenckie, przeznaczone na potrzeby życia codziennego, wydatki prywatne takie jak np. zakup auta, wakacje, sprzęt AGD, remont czy inny cel konsumpcyjny.
Za jaki okres przysługuje zwrot prowizji?
Konsument ma prawo w każdym czasie spłacić swoje zobowiązanie w całości lub części, w takim przypadku uprawniony jest do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu, na którą składają się odsetki i koszty proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, licząc od momentu faktycznej spłaty kredytu przed terminem do dnia spłaty wynikającego z umowy. Art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 uprawnia konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu, na który składają się odsetki i koszty mieszczące się w definicji całkowitego kosztu kredytu. Takie stanowisko zostało potwierdzone przez Rzecznika Finansowego jak i Prezesa UOKiK.
Kiedy możesz odzyskać prowizję za wcześniejszą spłatę?
Odzyskanie prowizji po przedterminowym zamknięciu zobowiązania wymaga ziszczenia się konkretnych przesłanek oraz odpowiedniej kwalifikacji poniesionych kosztów. Kluczowe znaczenie ma w tym przypadku moment spłaty długu oraz sposób rozliczenia opłat pobranych przez bank:
- kredyt został spłacony przed terminem – przysługuje co do zasady proporcjonalny zwrot kosztów, w tym prowizji, za skrócony okres,
- prowizja musi być skredytowana i doliczona do kwoty kredytu – oznacza to, że prowizja jest sfinansowana przez bank i doliczona do kwoty kredytu.
Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. w sprawie C 383/18 Lexitor sp. z o.o. przy wcześniejszej spłacie kredytu mamy prawo również do obniżenia jego kosztów jednorazowych (prowizji, ubezpieczeń itd.), a nie tylko zmiennych rozłożonych w czasie. Odnośnie tego zagadnienia wypowiedział się również Rzecznik Praw Obywatelskich podsumowując:
Zawsze trzeba pamiętać, że pierwszym krokiem do rozstrzygnięcia wątpliwości w sprawie kredytowej jest złożenie reklamacji w banku. Dotyczy to też sytuacji, w której kredyt został już spłacony. Bank może uznać roszczenie już w tym kroku, ma jednak prawo reklamację odrzucić. Kredytobiorca ma jednak w tym momencie pełne prawa do skorzystania z pomocy Rzecznika Finansowego, do wystąpienia o mediację, albo do złożenia sprawy w sądzie. Na każdym z tych etapów można się powoływać na argumenty z orzeczenia TSUE.
Nie oznacza to jednak, że każdy kredyt gotówkowy, niezależnie od okoliczności, daje prawo do zwrotu prowizji. W szczególności istotne są status konsumenta, wcześniejsza spłata i charakter poniesionych kosztów. Sam fakt, że prowizja została doliczona do kwoty kredytu, nie wyklucza jej rozliczenia.
Czy każdy kredyt gotówkowy daje prawo do odzyskania kredytowanej prowizji – podsumowanie
Odzyskanie proporcjonalnej części prowizji po wcześniejszej spłacie kredytu gotówkowego to niezbywalne prawo konsumenta, potwierdzone zarówno przez polskie przepisy, jak i przełomowe orzecznictwo TSUE w sprawie Lexitor. Mimo jasnego stanowiska organów nadzorczych banki wciąż nie zawsze dokonują automatycznych i prawidłowych rozliczeń, nierzadko odrzucając reklamacje klientów. Kluczem do sukcesu jest wnikliwa ocena zapisów samej umowy kredytowej oraz precyzyjne wyliczenie należnej kwoty.
Nie wiesz, czy Twój kredyt kwalifikuje się do zwrotu lub bank odmówił Ci wypłaty środków? Warto przekazać dokumentację profesjonalnemu pełnomocnikowi. Eksperci z Kancelarii Dyś i Wspólnicy dokonają rzetelnej weryfikacji Twojej sprawy – analiza umowy kredytowej w kancelarii jest w pełni bezpłatna. Skontaktuj się z nami i sprawdź, ile możesz odzyskać.
Autorka artykułu: r. pr. Angelika Eberle
Czy każdy kredyt gotówkowy daje prawo do zwrotu prowizji?
Nie, prawo do proporcjonalnego obniżenia kosztów przysługuje co do zasady konsumentom, którzy spłacili przed terminem kredyt objęty ustawą o kredycie konsumenckim. Znaczenie mają m.in. data zawarcia umowy, status kredytobiorcy oraz charakter poniesionych kosztów.
Czy można odzyskać prowizję, jeśli została doliczona do kwoty kredytu?
Tak. Sam fakt, że prowizja została skredytowana, czyli doliczona do kwoty kredytu i sfinansowana przez bank, nie wyklucza prawa do jej proporcjonalnego rozliczenia. Jeżeli kredyt został spłacony przed terminem, konsument może domagać się obniżenia całkowitego kosztu kredytu, obejmującego również prowizję.
Czy bank powinien automatycznie zwrócić prowizję po wcześniejszej spłacie kredytu?
Tak, bank powinien rozliczyć koszty kredytu w związku z jego wcześniejszą spłatą, bez konieczności składania przez konsumenta odrębnego wniosku o zwrot. Jeżeli bank nie dokonał prawidłowego rozliczenia, warto złożyć reklamację i zażądać zwrotu należnej części kosztów.