Kto więcej traci przy rozwodzie – fakty, mity i realia sali sądowej

Decyzja o rozwodzie to zazwyczaj dopiero początek trudnych rozliczeń, sporów o dzieci, majątek, alimenty i przyszłość finansową obojga małżonków. W świadomości społeczeństwa wciąż funkcjonuje przekonanie, że na rozwodzie więcej tracą mężczyźni, ponieważ częściej muszą płacić alimenty i wyprowadzać się ze wspólnego mieszkania. Inni twierdzą, że to kobiety ponoszą większe konsekwencje, zwłaszcza gdy przez lata zajmowały się domem i dziećmi, rezygnując z rozwoju zawodowego.

Co na to prawo i praktyka sądowa? Czy można wskazać stronę, która statystycznie i finansowo wychodzi z rozwodu gorzej? A może rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana niż popularne opowieści o „wygranych“ i „przegranych“?

Polskie prawo nie przyznaje kobiecie uprzywilejowanej pozycji wyłącznie ze względu na płeć. Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi i alimentach, kierując się obowiązującymi przepisami oraz konkretnymi okolicznościami sprawy rozwodowej.

Ojciec może sprawować codzienną opiekę nad dziećmi, otrzymywać alimenty od matki i pozostać w dotychczasowym mieszkaniu, jeżeli przemawiają za tym odpowiednie okoliczności prawne i faktyczne.

W praktyce znaczenie mają między innymi dotychczasowy podział obowiązków, wysokość dochodów, zaangażowanie w opiekę nad dziećmi oraz możliwości zapewnienia im stabilnych warunków życia.

Równie popularne jest przekonanie, że kobieta po rozwodzie automatycznie otrzymuje połowę majątku wspólnego. To uproszczenie, które nie oddaje rzeczywistych zasad obowiązujących w polskim prawie.

Jeżeli małżonkowie pozostawali we wspólności majątkowej, co do zasady majątek wspólny obejmuje przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub jednego z nich. Przy podziale majątku udziały małżonków są zasadniczo równe, ale w określonych przypadkach można żądać ustalenia nierównych udziałów, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Nie oznacza to również, że każdy składnik majątku wspólnego podlega podziałowi po połowie. Majątek osobisty, na przykład określone przedmioty nabyte przed ślubem lub otrzymane w drodze dziedziczenia czy darowizny, co do zasady nie wchodzi do majątku wspólnego, choć w konkretnej sprawie istotne mogą być również nakłady i rozliczenia między majątkiem wspólnym a osobistym.

Drugie częste przekonanie dotyczy alimentów. Wiele osób zakłada, że po rozwodzie kobieta może ich żądać od byłego męża. Alimenty między byłymi małżonkami nie przysługują jednak automatycznie ani każdej kobiecie, ani każdemu mężczyźnie.

Ich przyznanie zależy od ustawowych przesłanek, w tym sytuacji materialnej stron oraz, w określonych przypadkach, orzeczenia o wyłącznej winie za rozkład pożycia.

Orzeczenie o winie może mieć znaczenie finansowe, ale nie działa tak, jak często przedstawiają to popularne wyobrażenia.

Sąd może orzec rozwód bez wskazywania winy, z winy jednego małżonka albo z winy obojga. Rozstrzygnięcie zależy od okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego.

Ustalenie wyłącznej winy jednego z małżonków może mieć istotne konsekwencje w zakresie alimentów między byłymi małżonkami. Małżonek niewinny, który znajduje się w niedostatku, może domagać się alimentów od małżonka wyłącznie winnego. Ponadto, jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może, na jego żądanie i po spełnieniu ustawowych przesłanek, orzec alimenty również bez stwierdzenia niedostatku.

Nie oznacza to jednak, że osoba uznana za winną automatycznie traci połowę majątku wspólnego, prawo do kontaktów z dziećmi czy możliwość sprawowania nad nimi opieki.

Całkowita spłata kredytu nie oznacza automatycznie utraty możliwości dochodzenia roszczeń. Konsument może mieć podstawy do żądania zwrotu kosztów również wtedy, gdy zobowiązanie zostało już spłacone.

Kluczowe znaczenie ma jednak art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z nim uprawnienie do skorzystania z sankcji wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

Jeżeli kredyt został już spłacony, warto jak najszybciej zweryfikować umowę i termin na skorzystanie z sankcji. Zwlekanie z analizą może utrudnić dochodzenie roszczeń.

Nie istnieje jedna odpowiedź, która byłaby prawdziwa dla wszystkich rozwodzących się par. Jedna osoba może ponieść większe koszty bezpośrednie, druga może stracić część majątku, a jeszcze inna może przez wiele lat odczuwać skutki przerwy w karierze zawodowej lub zmiany codziennego kontaktu z dziećmi.

Dlatego pytanie o to, kto „wygrywa“ rozwód, bywa mylące. Orzeczenie korzystne pod względem jednego roszczenia nie musi oznaczać sukcesu w pozostałych obszarach życia.

Najważniejsze jest to, że polskie prawo nie przewiduje automatycznej przegranej jednej płci. Ostateczny rezultat zależy od sytuacji rodzinnej, majątkowej i zawodowej małżonków, a także od konkretnych ustaleń sądu. 

Zamiast opierać się na mitach o tym, kto zawsze traci więcej, warto skontaktować się z Kancelarią Dyś i Wspólnicy, by poznać swoje prawa, realistycznie ocenić sytuację i podjąć decyzje w oparciu o fakty i przygotowaną przez prawników strategię procesową.