Kurs franka w umowie kredytowej – jak banki manipulowały kursem CHF?

Osoby spłacające kredyt we frankach szwajcarskich często zauważają, że kurs, po którym bank przeliczał raty, różnił się od kursu w kantorze czy w NBP. To nie przypadek. Banki same ustalały kurs franka w swoich tabelach – i robiły to na swoją korzyść. Wyjaśniamy, jak to działało i co możesz dziś z tym zrobić. 

Spread walutowy to różnica między kursem, po którym bank kupował franki, a kursem, po którym je sprzedawał. Bank wypłacał Ci kredyt po jednym kursie, a raty przeliczał po drugim, wyższym. Ta różnica trafiała do banku – bez żadnego dodatkowego świadczenia z jego strony. 

W praktyce oznaczało to, że nawet gdyby kurs franka w ogóle się nie zmienił, i tak trzeba by płacić więcej, niż wynikało z realnej wartości pożyczonych pieniędzy. Spread nie był jednorazową opłatą – naliczał się przy każdej racie, przez cały okres kredytowania, czyli często przez 20-30 lat.

W większości umów robił to całkowicie samodzielnie, bez jasnych, sprawdzalnych zasad. Tabele kursowe banku nie były powiązane z żadnym niezależnym wskaźnikiem, takim jak kurs średni NBP powiększony o stałą, jawną marżę. W umowach pojawiały się zwykle ogólne sformułowania w stylu „kredyt jest przeliczany według kursu obowiązującego w banku w dniu spłaty”. Nie wskazywano, z czego ten kurs wynika, jak często się zmienia ani jaka jest maksymalna dopuszczalna marża banku. Innymi słowy – bank miał w rękach jednostronne narzędzie do kształtowania zobowiązania, a konsument nie miał możliwości tego zweryfikować ani zakwestionować w trakcie spłaty.

Zgodnie z prawem konsumenckim, zapisy umowy, które nie były z Tobą indywidualnie negocjowane i kształtują Twoje obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, są nieważne. Mówiąc prościej: jeśli bank mógł jednostronnie i bez żadnych ograniczeń decydować, ile masz mu zapłacić, to taki zapis Cię nie wiąże. Sądy określają takie postanowienia jako klauzule abuzywne. 

Kluczowe jest to, że nie chodzi o to, czy bank rzeczywiście zawyżał kurs w sposób rażący – wystarczy, że umowa dawała mu taką możliwość, a konsument nie mógł tego skontrolować. Sama konstrukcja zapisu, a nie to, jak bank z niej korzystał, decyduje o jego nieważności. „Klient nie musi udowadniać, że bank faktycznie zawyżał kurs. Wystarczy, że umowa nie precyzowała, jak ten kurs powstaje – to samo w sobie jest wadą prawną umowy” – tłumaczy jeden z prawników specjalizujących się w sprawach frankowych. 

Linia orzecznicza w Polsce jest od lat jednolita i korzystna dla kredytobiorców. Sądy konsekwentnie uznają klauzule przeliczeniowe oparte na tabelach kursowych banku za niedozwolone, co w wielu przypadkach prowadzi do stwierdzenia nieważności całej umowy kredytu. 

Wpływ na tę linię orzeczniczą miały kolejne wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które potwierdziły, że umowa nie może być „uzupełniana” przez sąd w miejsce usuniętej klauzuli kursowej – jeśli zapis jest wadliwy, znika, a nie zostaje zastąpiony innym mechanizmem. Efekt jest taki, że zdecydowana większość spraw sądowych dotyczących kredytów frankowych kończy się wygraną kredytobiorcy. 

Osoba, która w 2007 roku zaciągnęła kredyt frankowy na 250 000 zł, przez kilkanaście lat spłacała raty przeliczane po kursie tabeli bankowej. Po przeliczeniu wpłaconych rat według kursu, jaki wynikałby z nieważności umowy, mogła odzyskać kilkadziesiąt do nawet kilkuset tysięcy złotych – w zależności od wysokości kredytu, długości spłaty i wahań kursu w danym okresie. 

To nie jest wyjątek. Z danych rynkowych wynika, że w bankach notowanych na giełdzie wciąż toczy się kilkadziesiąt tysięcy aktywnych sporów frankowych, a znaczna część nowych pozwów dotyczy już spłaconych kredytów CHF – ich właściciele dopiero teraz decydują się dochodzić zwrotu nadpłaconych pieniędzy.

Spłacenie kredytu frankowego nie zamyka Ci drogi do dochodzenia roszczeń. Jeśli Twoja umowa zawierała klauzule przeliczeniowe oparte na tabeli kursowej banku, nadal możesz domagać się zwrotu nadpłaconych rat – niezależnie od tego, czy kredyt został już w całości spłacony. Pierwszym krokiem jest sprawdzenie treści Twojej umowy oraz sposobu, w jaki bank przeliczał raty. Jeśli zapisy o kursie były sformułowane ogólnikowo, bez jasnych i sprawdzalnych zasad – masz solidną podstawę do złożenia pozwu.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja umowa kredytowa zawiera niedozwolone zapisy dotyczące kursu franka, skontaktuj się z Kancelarią Dyś i Wspólnicy – przeanalizujemy Twoją umowę i podpowiemy, jakie masz możliwości odzyskania nadpłaconych pieniędzy.