Odsetki za opóźnienie i odsetki od skredytowanych kosztów kredytu to dwa różne mechanizmy, które w praktyce mogą pojawiać się w umowach kredytowych. Ich rozróżnienie ma znaczenie zwłaszcza przy analizie umów o kredyt konsumencki oraz ocenie, czy bank prawidłowo określił kwotę, od której naliczane jest oprocentowanie.
Czym są odsetki za opóźnienie?
Odsetki ustawowe za opóźnienie, często określane jako odsetki karne, są związane z nieterminową spłatą zobowiązania pieniężnego. Jeżeli kredytobiorca nie spełni świadczenia w terminie, bank może – na zasadach określonych w przepisach i umowie – żądać odsetek za czas opóźnienia.
Ich charakter jest więc odmienny od zwykłych odsetek kapitałowych. Nie są one wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału kredytu, lecz konsekwencją niewykonania zobowiązania w terminie.
W praktyce oznacza to, że odsetki za opóźnienie pojawiają się w związku z zaległościami w spłacie. Ich naliczanie jest związane z wymagalnością zobowiązania i brakiem terminowej zapłaty.
Czym są odsetki od skredytowanych kosztów kredytu?
Inaczej wygląda sytuacja, gdy bank finansuje nie tylko kwotę udostępnioną konsumentowi, lecz również określone koszty związane z kredytem.
Przykładowo, bank może doliczyć do finansowanej kwoty prowizję albo koszt ubezpieczenia. Jeżeli następnie oprocentowanie jest naliczane od całej tak powiększonej kwoty, konsument płaci odsetki również od części odpowiadającej kosztom kredytu.
To właśnie określa się jako odsetki od skredytowanych kosztów kredytu.
Nie należy ich utożsamiać z odsetkami za opóźnienie. W tym przypadku kredytobiorca nie musi zalegać ze spłatą. Problem dotyczy sposobu określenia podstawy oprocentowania już na etapie wykonywania umowy.
Odsetki od kosztów kredytu – stanowisko TSUE
Kwestia ta była przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-744/24, Bank Polska Kasa Opieki, zakończonej wyrokiem z 23 kwietnia 2026 r.
Sprawa dotyczyła umowy kredytu konsumenckiego, w której oprocentowaniem objęto również kwotę przeznaczoną na pokrycie kosztu ubezpieczenia. TSUE uznał, że przepisy dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwiają się postanowieniom umownym przewidującym naliczanie oprocentowania nie tylko od całkowitej kwoty kredytu, ale także od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, które stanowią część całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.
Wyrok ma istotne znaczenie dla analizy umów kredytów konsumenckich, w których koszty kredytu zostały włączone do finansowanej kwoty, a następnie objęte oprocentowaniem.
Jak odróżnić oba rodzaje odsetek?
Różnica jest stosunkowo prosta:
Odsetki za opóźnienie:
- są związane z nieterminową spłatą zobowiązania,
- powstają w związku z opóźnieniem dłużnika,
- dotyczą wymagalnego świadczenia pieniężnego.
Odsetki od skredytowanych kosztów:
- nie wymagają wystąpienia opóźnienia,
- wynikają ze sposobu ustalenia podstawy oprocentowania,
- mogą obejmować kwoty przeznaczone na pokrycie kosztów kredytu.
W konsekwencji samo stwierdzenie, że w umowie występują „odsetki”, nie pozwala jeszcze ocenić, z jakim mechanizmem mamy do czynienia.
Czy można odzyskać odsetki naliczone od kosztów kredytu?
Odpowiedź zależy od treści konkretnej umowy i sposobu rozliczenia kredytu. Przy analizie należy ustalić przede wszystkim:
- jaka była rzeczywiście udostępniona konsumentowi kwota kredytu,
- jakie koszty zostały doliczone do finansowanej kwoty,
- od jakiej kwoty bank naliczał oprocentowanie,
- w jaki sposób w umowie określono całkowitą kwotę kredytu i całkowity koszt kredytu,
- jakie informacje dotyczące kosztów i oprocentowania otrzymał konsument.
Ustawa o kredycie konsumenckim rozróżnia całkowitą kwotę kredytu, czyli środki udostępnione konsumentowi, od całkowitego kosztu kredytu, obejmującego koszty ponoszone przez konsumenta w związku z umową.
Dlatego w przypadku umów, w których bank naliczał odsetki również od prowizji, ubezpieczenia lub innych kosztów kredytu, warto zweryfikować sposób skonstruowania i rozliczenia umowy.
Odsetki karne a odsetki od kosztów – podsumowanie
Odsetki karne za opóźnienie dotyczą nieterminowej spłaty kredytu. Odsetki od skredytowanych kosztów dotyczą natomiast sposobu naliczania oprocentowania od kwot odpowiadających kosztom kredytu. Są to zatem odrębne zagadnienia prawne.
W świetle wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 r. szczególnego znaczenia nabiera analiza umów, w których bank naliczał oprocentowanie również od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem. Ocena konkretnej umowy wymaga jednak każdorazowo analizy jej treści oraz sposobu rozliczenia kredytu.
Czy odsetki od skredytowanych kosztów są tym samym co odsetki karne?
Nie. Odsetki karne są związane z opóźnieniem w spłacie zobowiązania. Odsetki od skredytowanych kosztów dotyczą natomiast sposobu ustalenia kwoty, od której bank nalicza oprocentowanie kredytu.
Czy bank może naliczać odsetki od prowizji?
Możliwość naliczania odsetek od finansowanej prowizji zależy od konstrukcji konkretnej umowy i przepisów mających zastosowanie do danego kredytu. W przypadku kredytów konsumenckich istotne znaczenie ma wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24.
Czy odsetki od kosztów kredytu mogą być podstawą do zakwestionowania umowy?
Samo naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów nie przesądza automatycznie o skutkach prawnych dla całej umowy. Może jednak stanowić istotny element analizy prawidłowości umowy kredytu konsumenckiego i sposobu rozliczenia zobowiązania.