Kredyt konsumencki zawarty online – czy można zastosować sankcję kredytu darmowego?

Kredyt konsumencki zawarty online a sankcja kredytu darmowego (SKD) to połączenie, które budzi wiele wątpliwości. Czy umowa zaakceptowana kodem SMS, kliknięciem w aplikacji albo przelewem weryfikacyjnym może być sprawdzana tak samo jak dokument podpisany w oddziale? Tak. Sposób zawarcia umowy nie odbiera konsumentowi ochrony, ale w sprawach internetowych szczególnego znaczenia nabierają forma umowy, sposób jej doręczenia oraz kompletność przekazanych informacji.

Tak. Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje również umowy zawierane bez jednoczesnej obecności stron, na przykład w serwisie internetowym, aplikacji mobilnej albo podczas procesu rozpoczętego telefonicznie. Kanał zawarcia umowy nie tworzy osobnej, słabszej kategorii ochrony konsumenta.

Najpierw trzeba jednak ustalić, czy dana umowa rzeczywiście jest kredytem konsumenckim. Co do zasady chodzi o kredyt lub pożyczkę udzieloną osobie fizycznej na cel niezwiązany bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową, do kwoty 255 550 zł. Ustawa obejmuje między innymi pożyczki, kredyty bankowe, kredyty ratalne i niektóre formy odroczenia płatności.

Jeżeli umowa spełnia te warunki, można ją analizować pod kątem art. 45 ustawy, czyli sankcji kredytu darmowego. Po skorzystaniu z tego uprawnienia konsument zwraca kapitał na zasadach wynikających z umowy, ale bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy. Nie następuje to jednak automatycznie: potrzebne jest pisemne oświadczenie i rzeczywiste naruszenie jednego z przepisów wymienionych w art. 45.

Umowa na odległość jest zawierana bez fizycznej obecności obu stron, z wykorzystaniem środków komunikacji zdalnej. W praktyce konsument wypełnia wniosek, przechodzi weryfikację tożsamości, otrzymuje dokumenty i akceptuje warunki na przykład kodem SMS, przyciskiem w aplikacji albo dyspozycją w bankowości elektronicznej.

Taki proces może prowadzić do zawarcia umowy. Prawo nie wymaga, aby każdy kredyt konsumencki był podpisywany długopisem w oddziale. Wymaga natomiast, aby oświadczenia stron zostały złożone w dopuszczalnej formie, a konsument otrzymał jednoznaczną i zrozumiałą treść umowy wraz z informacjami pozwalającymi ocenić koszt i zakres zobowiązania.

Art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim wskazuje, że umowa powinna zostać zawarta w formie pisemnej, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę. Forma elektroniczna opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym jest równoważna formie pisemnej. W przypadku banków dodatkowe znaczenie ma art. 7 Prawa bankowego, który pozwala składać oświadczenia związane z czynnościami bankowymi w postaci elektronicznej.

W odniesieniu do firm pożyczkowych ocena może być bardziej wymagająca. Sąd Najwyższy w wyroku z 22 stycznia 2025 r., II NSNc 325/23, uznał w konkretnym stanie faktycznym, że samo zaznaczenie checkboxa i wadliwe pełnomocnictwo udzielone pożyczkodawcy nie zapewniły wymaganej formy. Orzeczenie dotyczyło jednak szczególnego modelu zawarcia umowy i nie oznacza, że każda pożyczka internetowa bez podpisu kwalifikowanego jest automatycznie kredytem darmowym.

Trzeba odtworzyć cały proces: kto i kiedy składał oświadczenia, jak potwierdzono tożsamość konsumenta, czy treść zaakceptowanego dokumentu była ustalona oraz czy kredytodawca potrafi wykazać powiązanie konkretnej osoby z konkretną wersją umowy. Właśnie dlatego w sprawach online znaczenie mają nie tylko sam plik PDF, lecz także wiadomości e-mail, SMS-y, logi systemowe i historia operacji.

Może nim być, ale nie zawsze. Trwały nośnik powinien pozwalać konsumentowi przechować skierowane do niego informacje, wrócić do nich przez odpowiedni czas oraz odtworzyć je w niezmienionej postaci. Typowym przykładem jest dokument PDF przesłany e-mailem, który można zapisać na własnym urządzeniu.

Samo wyświetlenie regulaminu na stronie albo udostępnienie zwykłego linku może być niewystarczające, jeżeli przedsiębiorca może później zmienić treść bez pozostawienia pierwotnej wersji. W orzecznictwie TSUE dotyczącym trwałego nośnika, w tym w sprawach C-49/11 i C-375/15, podkreślono znaczenie możliwości przechowania informacji, ich integralności i późniejszego odtworzenia.

Panel klienta może spełniać ten standard, jeżeli przechowuje imiennie skierowany dokument w niezmienionej wersji, zapewnia dostęp przez odpowiedni okres i pozwala go pobrać lub wydrukować. Jeżeli po zamknięciu konta umowa znika, plik można jednostronnie podmienić albo konsument nie został poinformowany o udostępnieniu dokumentu, pojawia się istotna wątpliwość wymagająca analizy.

Znaczenie mają wyłącznie naruszenia wskazane przez ustawodawcę w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku standardowej umowy będą to przede wszystkim naruszenie wymaganej formy z art. 29 ust. 1 oraz brak lub wadliwe przedstawienie informacji wymienionych w art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11 i 14-17.

W praktyce sprawdza się między innymi oznaczenie stron, rodzaj kredytu, czas obowiązywania umowy, całkowitą kwotę kredytu, zasady wypłaty, stopę oprocentowania i warunki jej zmiany. Analizie podlegają również RRSO, całkowita kwota do zapłaty i założenia przyjęte do obliczeń, harmonogram spłaty, prowizje i ubezpieczenia, skutki opóźnienia, zabezpieczenia, zasady odstąpienia oraz wcześniejszej spłaty.

Nie wystarczy, że liczba lub informacja znajduje się gdziekolwiek w dokumentacji. Powinna być przekazana w sposób jednoznaczny i zrozumiały, tak aby przeciętny konsument mógł przed związaniem się umową ocenić jej rzeczywisty koszt oraz swoje obowiązki. Błąd musi być oceniony w kontekście całej umowy, a nie na podstawie wyrwanego zdania.

Nie. Art. 45 zawiera zamknięty katalog naruszeń, dlatego nie każde uchybienie techniczne lub informacyjne powoduje utratę wszystkich odsetek i kosztów. Przykładowo brak niezwłocznego doręczenia egzemplarza umowy może mieć znaczenie dowodowe i wpływać na inne prawa konsumenta, ale art. 45 odwołuje się do art. 29 ust. 1, a nie wprost do obowiązku doręczenia z art. 29 ust. 2.

Podobnie nie należy utożsamiać sankcji kredytu darmowego z prawem odstąpienia od umowy. Konsument ma co do zasady 14 dni na odstąpienie od kredytu konsumenckiego, natomiast SKD dotyczy określonych naruszeń formy lub treści umowy. Są to dwa odrębne instrumenty, o innych przesłankach i skutkach.

Znaczenie ma też termin z art. 45 ust. 5. Uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy, przy czym sposób rozumienia tej daty był przedmiotem rozbieżności. Jeżeli kredyt został już spłacony, nie warto odkładać analizy, ponieważ ustalenie właściwej daty może mieć decydujące znaczenie.

Załóżmy, że konsument zaciągnął przez aplikację pożyczkę w wysokości 40 000 zł. Umowę zaakceptował kodem SMS, a po wypłacie otrzymał wyłącznie link do panelu klienta. Po roku panel został zamknięty, a pożyczkodawca przedstawił inny plik niż dokument zapisany wcześniej przez konsumenta.

Taka sytuacja nie przesądza jeszcze wyniku sprawy, ale wymaga sprawdzenia kilku elementów. Należy porównać wersje umowy, ustalić sposób identyfikacji kodu SMS, zweryfikować trwałość udostępnionego nośnika oraz skontrolować dane kosztowe z art. 30. Jeżeli dodatkowo RRSO albo całkowita kwota do zapłaty zostały podane nieprawidłowo, ocena nie ogranicza się już tylko do formy zawarcia umowy.

Najbezpieczniejszym pierwszym krokiem jest analiza dokumentów, a nie samodzielne zaprzestanie spłaty rat. Złożenie oświadczenia o SKD nie oznacza, że kredytodawca automatycznie je uzna. W razie sporu sąd oceni zarówno treść umowy, jak i sposób jej zawarcia oraz dochowanie terminu.

Jakie dokumenty warto zachować po zawarciu kredytu online?

• umowę, regulamin, formularz informacyjny, harmonogram i tabelę opłat w wersji otrzymanej w dniu zawarcia umowy;
• wiadomości e-mail i SMS, potwierdzenia kodów, przelewy weryfikacyjne oraz historię wypłaty i spłat;
• zrzuty ekranu z panelu klienta, informację o dacie pobrania plików i korespondencję reklamacyjną;
• zaświadczenie kredytodawcy o dokonanych spłatach, jeśli umowa została wcześniej zakończona.

Na stronie Kancelarii znajduje się szersze omówienie usługi dotyczącej sankcji kredytu darmowego. Jeżeli analiza potwierdzi naruszenie, można przygotować oświadczenie, wyliczyć rozliczenie stron i zdecydować, czy sprawa powinna być prowadzona reklamacyjnie, negocjacyjnie czy sądowo. Każda z tych decyzji powinna uwzględniać wartość roszczenia i ryzyko procesowe.