Kredyt przez pośrednika, problem po stronie banku? Sprawdź, kto odpowiada za koszty Twojego kredytu

Skorzystanie z pomocy pośrednika finansowego nie oznacza, że w razie problemów z kosztami kredytu zostajesz bez ochrony. Jeżeli kredyt został zawarty z bankiem, to właśnie bank – jako kredytodawca – ma określone ustawą obowiązki wobec Ciebie. Dotyczy to m.in. prawidłowego rozliczenia kosztów przy wcześniejszej spłacie, a w niektórych sytuacjach także konsekwencji błędów pośrednika.

Najkrótsza odpowiedź brzmi: korzystanie z pośrednika finansowego nie powoduje automatycznego przeniesienia odpowiedzialności banku na pośrednika. Jeżeli podpisałeś umowę kredytu z bankiem, to bank pozostaje kredytodawcą i musi wykonywać obowiązki, które ustawa wiąże z tą rolą. Pośrednik kredytowy jest natomiast odrębnym podmiotem, który może wykonywać czynności związane z przygotowaniem, oferowaniem lub zawieraniem umowy o kredyt.

W praktyce możesz więc spotkać trzy podmioty: Ciebie jako kredytobiorcę, bank jako kredytodawcę oraz pośrednika, który pomógł doprowadzić do zawarcia finansowania. Granice odpowiedzialności trzeba ustalać na podstawie konkretnych dokumentów, a nie tylko tego, z kim rozmawiałeś podczas składania wniosku.

Pośrednik może otrzymywać wynagrodzenie od banku albo – zależnie od modelu współpracy – opłatę od klienta. Ustawa o kredycie konsumenckim traktuje pośrednika kredytowego jako przedsiębiorcę innego niż kredytodawca, który w ramach działalności wykonuje czynności faktyczne lub prawne związane z przygotowaniem, oferowaniem lub zawieraniem umowy o kredyt. Jeżeli pośrednik pobiera od Ciebie opłatę, jej charakter i sposób ujawnienia powinny być oceniane w kontekście całej dokumentacji kredytowej.

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy całkowity koszt kredytu został podwyższony o prowizję, opłatę za pośrednictwo albo inną należność. W przypadku kredytu konsumenckiego całkowity koszt kredytu obejmuje co do zasady koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową, w tym m.in. odsetki, opłaty i prowizje, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Jeżeli spłaciłeś kredyt konsumencki przed terminem, bank powinien rozliczyć całkowity koszt kredytu proporcjonalnie do skróconego okresu obowiązywania umowy. Nie chodzi wyłącznie o odsetki. W odpowiednich przypadkach rozliczenie może obejmować również prowizje, opłaty, koszty ubezpieczenia oraz koszty pośrednictwa.

To właśnie tutaj często pojawia się problem: kredytobiorca słyszy od banku, że prowizja pośrednika nie jest kosztem banku, więc bank nie zamierza jej uwzględnić w rozliczeniu. Takie stanowisko nie powinno być przyjmowane bez sprawdzenia podstawy prawnej. UOKiK wskazywał, że przy wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego proporcjonalnemu zwrotowi podlegają wszystkie możliwe koszty kredytu, w tym także koszty pośrednictwa.

Załóżmy, że zaciągnąłeś kredyt konsumencki na 60 miesięcy. W związku z zawarciem umowy poniosłeś 8 000 zł różnych kosztów, w tym 2 000 zł kosztu pośrednictwa. Po 24 miesiącach spłaciłeś kredyt w całości. Nie oznacza to automatycznie, że bank może pozostawić całą kwotę kosztów bez rozliczenia.

Przy metodzie liniowej, często stosowanej do orientacyjnego wyliczenia zwrotu, punktem wyjścia jest okres, o który skrócono kredyt. W tym przykładzie pozostało 36 z 60 miesięcy, czyli 60 proc. pierwotnego okresu. Orientacyjnie oznaczałoby to 60 proc. kosztów podlegających proporcjonalnemu zwrotowi. Ostateczna kwota zależy jednak od charakteru poszczególnych kosztów i konkretnej umowy.

Odpowiedź brzmi: to zależy od tego, jaki błąd popełniono i w jakiej roli działał pośrednik. Nie każdy problem związany z pośrednikiem można automatycznie przypisać bankowi. Jeżeli jednak pośrednik działał jako agent banku albo wykonywał czynności, za które odpowiedzialność wynika z przepisów dotyczących kredytodawcy, sytuacja może wyglądać inaczej.

Znaczenie może mieć także to, czy pośrednik przekazywał Ci informacje dotyczące oferty banku, przedstawiał koszty kredytu, pomagał zawrzeć umowę, pobierał własną opłatę czy jedynie przekazywał dokumenty. W sporze nie wystarczy więc stwierdzenie: „to wina pośrednika”. Trzeba ustalić, kto miał konkretny obowiązek i czy został on prawidłowo wykonany.

Jeżeli zastanawiasz się, czy kredyt został prawidłowo rozliczony, nie ograniczaj się do samej raty. Sprawdź całkowitą kwotę do zapłaty, RRSO, prowizję, opłaty dodatkowe, ubezpieczenie oraz ewentualny koszt pośrednika. Porównaj te dane z umową, formularzem informacyjnym i dokumentami, które otrzymałeś przed zawarciem kredytu.

To szczególnie ważne, gdy pośrednik przedstawiał Ci ofertę jako „najtańszą”, „bez prowizji” albo „z niskimi kosztami”, a po podpisaniu dokumentów okazało się, że finansowanie obejmuje dodatkowe opłaty. W przypadku wątpliwości warto zachować również wiadomości e-mail, SMS-y, oferty i kalkulacje przygotowane przez pośrednika.

Trzeba uważać na automatyczne przenoszenie zasad z kredytów konsumenckich na hipoteczne. Kredyt hipoteczny jest regulowany odrębną ustawą, która zawiera własne zasady dotyczące m.in. pośredników kredytu hipotecznego i wcześniejszej spłaty. Dlatego przed oceną roszczenia trzeba ustalić, jaki rodzaj finansowania zaciągnąłeś, kiedy zawarto umowę i jakie przepisy mają do niej zastosowanie.

Jeżeli natomiast masz klasyczny kredyt gotówkowy, ratalny lub inną formę kredytu konsumenckiego objętą ustawą o kredycie konsumenckim, analiza wcześniejszej spłaty może prowadzić do wniosku, że należy Ci się zwrot części kosztów. UOKiK wskazuje, że przy wcześniejszej spłacie kredytodawca powinien rozliczyć odpowiednią część kosztów, a ustawa pozostaje podstawą tego uprawnienia.

Najpierw złóż reklamację i wskaż konkretnie, czego żądasz. Jeżeli chodzi o wcześniejszą spłatę, podaj datę całkowitej spłaty, numer umowy oraz wskaż, że domagasz się proporcjonalnego rozliczenia całkowitego kosztu kredytu, z uwzględnieniem kosztów pośrednictwa, jeżeli zostały poniesione w związku z kredytem.

Jeżeli bank odpowie odmownie, nie oznacza to końca sprawy. Możesz przeanalizować stanowisko banku, dokumentację i sposób wyliczenia kosztów, a następnie zdecydować, czy zasadne jest dalsze dochodzenie roszczenia. W sprawach bardziej złożonych warto rozważyć analizę umowy przez prawnika zajmującego się prawem bankowym i kredytami.