Sankcja kredytu darmowego – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2026 r. w sprawie II CSKP 89/26

W dniu 8 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy wypowiedział się na temat sankcji kredytu darmowego. Wyrok w sprawie II CSKP 89/26 może mieć istotne znaczenie dla kredytobiorców, szczególnie w zakresie prawidłowego określenia kosztów kredytu i obowiązków informacyjnych banku. Co dokładnie wskazał Sąd Najwyższy i kiedy naruszenia umowy mogą otworzyć drogę do SKD? Sprawdzamy.

W tytułowym wyroku SN podkreślił, że sankcja kredytu darmowego ma pełnić 2 podstawowe funkcje:

1. Funkcja ochronna – SKD stanowi przejaw ochrony praw konsumenta.
2. Funkcja prewencyjna – odstraszająca, zagrożenie sankcją ma mobilizować kredytodawcę do przestrzegania postanowień umowy.

Sąd Najwyższy wskazał wyraźnie, że aby skorzystać z sankcji kredytu darmowego wystarczy tylko jedno z naruszeń, o których mowa w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Kluczowe dla kredytobiorcy pojęcia to „całkowita kwota kredytu” i „całkowity koszt kredytu”. Nawiasem mówiąc banki bardzo często manipulują tymi pojęciami.

Całkowita kwota kredytu – to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych, które zostają udostępnione konsumentowi przez bank, ale nie zawierają kosztów kredytu.

Całkowity koszt kredytu – są to natomiast wszelkie koszty jakie zobowiązany jest ponieść konsument w związku z zawartą umową, w szczególności są to: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże oraz koszty dodatkowych usług, tj. ubezpieczeń (za wyjątkiem kosztów notarialnych).

Sąd Najwyższy w swoim wyroku nawiązał do rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując, że całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu są pojęciami odrębnymi, zaś całkowita kwota kredytu absolutnie nie może obejmować żadnych kwot związanych z kosztami kredytu. Jeśli całkowita kwota kredytu w Twojej umowie jest wyższa niż faktycznie wypłacona kwota, najprawdopodobniej stanowi to naruszenie ustawy o kredycie konsumenckim.

Sąd Najwyższy doprecyzował, że to sąd krajowy powinien zweryfikować czy kwota kosztów została niezgodnie z prawem włączona do kwoty kredytu, która to okoliczność mogła spowodować błędne naliczenie RRSO, a w konsekwencji wpłynąć na na prawidłowość informacji, które bank czy instytucja pożyczkowa są zobowiązane wskazać w danej umowie kredytu, bowiem wysokość tej stopy zależy właśnie od całkowitej kwoty kredytu.

Należy obligatoryjnie zapamiętać, że całkowita kwota kredytu odpowiada pożyczonemu kapitałowi, a całkowity koszt zawiera wszelkie dodatkowe koszty.

Swoje rozważania SN oparł przywołując dyrektywę 2008/48, do której odwołuje się TSUE w kontekście wyroku z dnia 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) podkreślając, że całkowita kwota kredytu w sposób jasny i zwięzły określa się w umowie całkowitą kwotę kredytu oraz warunki dokonywania wypłat, jak również RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty.

Całkowita kwota do zapłaty to suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu.

Sąd Najwyższy podkreślił, że definicja pojęcia „całkowita kwota kredytu” jest bardzo szeroka, co zapewniać powinno konsumentom obszerną ochronę. W swoim wyroku SN przytacza również wyrok z 3 czerwca 2025 r. w sprawie o sygnaturze akt II CSKP 1953/22, zwracając uwagę, że w orzecznictwie sądów powszechnych prezentowane jest stanowisko, iż odsetki powinny być pobierane przez kredytodawcę od kwoty udostępnionej kredytobiorcy, a nie zaś od kwoty stanowiącej sumę kwoty rzeczywiście udzielonej kredytobiorcy oraz kwoty przeznaczonej na skredytowanie prowizji i składki ubezpieczeniowej.

Jak słusznie zauważa Sąd Najwyższy poinformowanie konsumenta o całkowitym koszcie kredytu w postaci stopy oprocentowania jest niezmiernie istotne, gdyż informacja ta przyczyni się do przejrzystości rynku. Umożliwi to konsumentowi porównanie ofert kredytowych, a ponadto dokonanie oceny zakresu podejmowanego zobowiązania, sprzyja również przejrzystości rynku.

Składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie, np. odsetki od prowizji. Przypadki zmiany opłat i prowizji powinny zostać szczegółowo sprecyzowane przez bank, sytuacje te nie mogą wskazywać okoliczności, których kredytobiorca nie będzie w stanie samodzielnie zweryfikować, jak również będą zależeć jedynie od woli banku. Konsument, na podstawie udzielonych informacji musi być w stanie samodzielnie oszacować rzeczywistą wartość swojego zobowiązania, jakie zaciąga. Odesłania do innych dokumentów precyzujące dalsze wskaźniki powinny zostać wskazane w konkretny sposób.

Harmonogram spłaty kredytu powinien zawierać: określenie terminu, wysokości raty kredytu, z wyodrębnieniem raty kapitałowej i odsetkowej, ale również wszelkie inne koszty kredytu, w tym właśnie prowizję.

Dokument w postaci umowy kredytu czy pożyczki ma redukować asymetrię pomiędzy kredytodawcą a konsumentem. Zapewnienie konsumentowi łatwego dostępu do informacji na temat warunków udzielonego mu kredytu jest obowiązkiem banku wynikającym z art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim. Jeśli bank nie zachował wymogów ustawowych, kredytodawcę mogą spotkać sankcje, w tym sankcja kredytu darmowego.

Co ważne, konsument ma prawo odstąpić od umowy w terminie 14 dni i nie ponosi kosztów z tym związanych, za wyjątkiem odsetek do dnia spłaty kredytu. W przypadku odstąpienia od umowy kredytu bank nie może wymagać żadnej rekompensaty, zaś konsument nie zwraca nieudostępnionych mu środków, np. prowizji. Konsument nie ma żadnego wpływu na działanie kredytodawcy związane z rozliczeniem kosztów kredytu.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego podąża za prawodawstwem unijnym. SN upatruje rozwiązania dla konsumentów zarówno w orzecznictwie TSUE, jak i ustawodawstwie polskim i podkreśla, jak istotna jest obiektywna analiza naruszeń prawnych w umowie kredytu. 

Sąd krajowy powinien z urzędu badać naruszenia umowy i prawidłowość wypełnienia obowiązku informacyjnego przez banki względem konsumentów. To bardzo ważny sygnał dla kredytobiorców i kolejny bardzo ważny krok ku mobilizacji banków do zawierania umów na transparentnych i uczciwych warunkach, zaś konsument nie powinien ponosić dodatkowych kosztów ani obowiązków aby zrozumieć zaciągnięte zobowiązanie.

Autorka artykułu: r. pr.  Angelika Eberle