Przedawnienie roszczenia o zwrot odsetek od kosztów kredytu konsumenckiego – po ilu latach i od kiedy liczyć termin?

Osoby, które zaciągnęły kredyt konsumencki, mogą w określonych sytuacjach dochodzić od banku lub firmy pożyczkowej zwrotu odsetek naliczonych od kosztów kredytu, takich jak prowizja czy inne opłaty związane z udzieleniem finansowania. Możliwość odzyskania pieniędzy może wiązać się między innymi z naruszeniem obowiązków informacyjnych przez kredytodawcę.

Jednym z najważniejszych zagadnień jest jednak przedawnienie roszczenia. Nawet jeżeli umowa kredytowa zawierała nieprawidłowości, trzeba ustalić, czy konsument nadal może domagać się zwrotu pieniędzy. Istotne znaczenie ma zarówno długość terminu przedawnienia, jak i moment, od którego należy go liczyć.

Co do zasady roszczenia konsumenta o zwrot pieniędzy mogą podlegać 6-cio letniemu terminowi przedawnienia, ale nie oznacza to, że w każdej sprawie termin ten będzie liczony od dnia zawarcia umowy lub spłaty ostatniej raty. Konieczne jest ustalenie podstawy prawnej roszczenia, jego wymagalności oraz okoliczności konkretnej sprawy.

W umowach o kredyt konsumencki bank lub firma pożyczkowa mogą przewidywać nie tylko odsetki od kapitału faktycznie udostępnionego konsumentowi, ale również odsetki naliczane od kredytowanych kosztów, na przykład prowizji za udzielenie kredytu.

W określonych okolicznościach taki sposób rozliczenia może prowadzić do zakwestionowania prawidłowości umowy, w szczególności w kontekście obowiązków informacyjnych kredytodawcy oraz sposobu obliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO).

Nie oznacza to jednak, że samo naliczanie odsetek od prowizji automatycznie uprawnia do odzyskania wszystkich zapłaconych odsetek. Konieczna jest analiza umowy, sposobu obliczenia całkowitego kosztu kredytu oraz tego, czy zostały spełnione przesłanki zastosowania odpowiedniej sankcji prawnej.

Podstawowe znaczenie ma art. 118 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje, że ogólny termin przedawnienia wynosi sześć lat, natomiast dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata.

W przypadku roszczenia konsumenta przeciwko bankowi o zwrot nienależnie pobranych odsetek lub innych kosztów kredytu nie należy automatycznie przyjmować trzyletniego terminu tylko dlatego, że pozwanym jest przedsiębiorca. Trzeba ustalić charakter konkretnego roszczenia i podstawę prawną, na której konsument opiera swoje żądanie.

Jeżeli konsument dochodzi własnego roszczenia o zwrot świadczenia nienależnego, które nie jest roszczeniem o świadczenie okresowe ani roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej przez uprawnionego, co do zasady należy rozważyć termin sześcioletni. Odmienna ocena może być konieczna w przypadku innej podstawy prawnej lub szczególnych okoliczności sprawy.

Warto również pamiętać, że po zmianie przepisów Kodeksu cywilnego w 2018 r. koniec podstawowego sześcioletniego terminu przedawnienia przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego. Reguła ta nie dotyczy terminów krótszych niż dwa lata.

Oznacza to, że samo stwierdzenie, iż od określonego zdarzenia minęło sześć lat, nie zawsze wystarcza do ustalenia dokładnej daty przedawnienia. Konieczne jest uwzględnienie zasad obliczania terminu, daty wymagalności roszczenia oraz ewentualnych zdarzeń wpływających na bieg przedawnienia.

To jedno z najważniejszych zagadnień w sprawach dotyczących zwrotu odsetek od kosztów kredytu konsumenckiego.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której konsument skorzystał z sankcji kredytu darmowego, a następnie domaga się zwrotu pobranych odsetek i kosztów.

Takie roszczenie może podlegać odrębnej ocenie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia. Jeżeli jego podstawą jest zwrot świadczenia nienależnego, znaczenie może mieć w szczególności art. 410 w związku z art. 405 k.c.

Co do zasady należy wówczas rozważyć sześcioletni termin przedawnienia wynikający z art. 118 k.c., z uwzględnieniem charakteru konkretnego roszczenia oraz daty jego wymagalności.

Zasadnicze znaczenie ma art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność oznacza moment, od którego wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia przez dłużnika.

W sprawach dotyczących zwrotu odsetek od kosztów kredytu należy zatem ustalić, kiedy powstało konkretne roszczenie, kiedy można było żądać jego spełnienia oraz czy i kiedy konsument podjął czynności mające znaczenie dla wymagalności.

Nie ma jednej daty właściwej dla wszystkich umów kredytowych.

Nie można automatycznie przyjmować, że termin przedawnienia roszczenia o zwrot pieniędzy rozpoczyna się w dniu podpisania umowy kredytowej.

Zawarcie umowy może mieć znaczenie dla oceny ewentualnych naruszeń obowiązków informacyjnych, ale nie jest samo w sobie równoznaczne z wymagalnością każdego późniejszego roszczenia o zapłatę.

W przypadku żądania zwrotu świadczenia nienależnego konieczne jest ustalenie podstawy prawnej roszczenia i okoliczności, w których powstało prawo do żądania zwrotu.

Również w tym przypadku odpowiedź zależy od rodzaju roszczenia.

Jeżeli konsument domaga się zwrotu określonych kwot, należy ustalić, kiedy poszczególne świadczenia zostały pobrane, jaka jest podstawa żądania ich zwrotu oraz kiedy roszczenie stało się wymagalne.

Samo wezwanie banku do zapłaty nie powoduje automatycznie rozpoczęcia nowego terminu przedawnienia ani nie przerywa jego biegu.

Jeżeli jednak wymagalność konkretnego roszczenia zależy od wezwania dłużnika do zapłaty, znaczenie może mieć art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. Przepis ten zapobiega dowolnemu przesuwaniu początku przedawnienia przez wierzyciela: termin liczy się od chwili, w której roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął niezbędną czynność w najwcześniej możliwym terminie.

W każdej sprawie trzeba zatem odrębnie ocenić, czy wezwanie do zapłaty jest konieczne dla powstania wymagalności roszczenia oraz czy zostało skutecznie doręczone kredytodawcy.

Istotnym orzeczeniem dla spraw dotyczących odsetek naliczanych od kosztów kredytu konsumenckiego jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23, Lexitor przeciwko A.B. S.A.

Sprawa dotyczyła między innymi obowiązków informacyjnych kredytodawcy, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz konsekwencji nieprawidłowego określenia warunków kredytu.

Trybunał odniósł się do wykładni dyrektywy 2008/48/WE dotyczącej umów o kredyt konsumencki, w tym do obowiązków informacyjnych oraz wymogu proporcjonalności sankcji za ich naruszenie.

Wyrok ten ma znaczenie przy ocenie, czy w konkretnej umowie wystąpiły uchybienia mogące uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Nie ustanawia jednak ogólnej zasady, zgodnie z którą wszystkie roszczenia o zwrot odsetek od kosztów kredytu przedawniają się w jednym, określonym terminie liczonym od dnia spłaty ostatniej raty.

Dlatego powołanie się na wyrok w sprawie C-472/23 powinno być poprzedzone analizą treści umowy oraz ustaleniem, czy stwierdzone uchybienia rzeczywiście odpowiadają naruszeniom, z którymi polskie przepisy wiążą możliwość skorzystania z sankcji kredytu darmowego.

W określonych sytuacjach bieg przedawnienia może zostać przerwany. Zgodnie z art. 123 § 1 k.c. następuje to między innymi przez:

• czynność przed sądem lub innym właściwym organem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
• uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której ono przysługuje,
• wszczęcie mediacji.

Skutki konkretnej czynności zależą od jej charakteru i okoliczności sprawy. Nie każda reklamacja, korespondencja z bankiem czy próba polubownego rozwiązania sporu wywołuje skutek w postaci przerwania przedawnienia.

Przed wystąpieniem z roszczeniem przeciwko bankowi warto przeanalizować kilka kwestii.

Po pierwsze – umowę kredytową. Należy sprawdzić, czy kredyt był kredytem konsumenckim w rozumieniu ustawy, jakie koszty przewidziano w umowie i w jaki sposób naliczano odsetki.

Po drugie – historię spłat. Potrzebne są informacje o dacie zawarcia umowy, wysokości poszczególnych płatności, ewentualnej wcześniejszej spłacie oraz dacie całkowitego rozliczenia zobowiązania.

Po trzecie – podstawę prawną żądania. Trzeba ustalić, czy roszczenie wiąże się z sankcją kredytu darmowego, zwrotem świadczenia nienależnego, czy z inną podstawą prawną. Od tego może zależeć sposób obliczenia terminu.

Po czwarte – dotychczasowe działania. Należy sprawdzić, czy złożono już oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, reklamację lub wezwanie do zapłaty, a także czy wystąpiły zdarzenia mogące wpłynąć na bieg przedawnienia.

Dopiero zestawienie tych informacji pozwala ocenić, czy roszczenie może być nadal dochodzone i jakie czynności należy podjąć.

Roszczenie pieniężne o zwrot pobranych kwot może podlegać odrębnym zasadom przedawnienia, w tym ogólnemu terminowi sześcioletniemu określonemu w art. 118 k.c., jeśli charakter roszczenia uzasadnia zastosowanie tej regulacji.

W związku z tym nie można jednoznacznie bez analizy dokumentów przesądzić od kiedy termin biegnie czy od dnia podpisania umowy, czy zapłaty konkretnej raty albo czy dopiero od całkowitej spłaty kredytu. Kluczowe jest ustalenie podstawy prawnej żądania, wymagalności roszczenia i ewentualnych zdarzeń wpływających na jego bieg.

Warto więc każdorazowo przeanalizować dokumentację kredytową i historię spłat, aby ustalić, czy roszczenie nie jest przedawnione i jakie działania można jeszcze podjąć. Jeśli chcesz sprawdzić, czy w Twojej sytuacji możliwe jest dochodzenie zwrotu pobranych kwot, skontaktuj się z Kancelarią Dyś i Wspólnicy w Lublinie. Prawnicy przeanalizują dokumenty i pomogą ocenić podstawy oraz zakres ewentualnych roszczeń.