Wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia – jak ustalić?

Wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia to zagadnienie, które dotyczy wielu właścicieli nieruchomości w całej Polsce. Posadowienie urządzeń elektroenergetycznych na prywatnym gruncie stanowi jedno z najdalej idących ograniczeń prawa własności.

Szczególnie dotyczy to słupów wysokiego napięcia oraz związanych z nimi linii przesyłowych, których eksploatacja wymaga trwałego korzystania z cudzej nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe.

Jeżeli na Twojej działce znajduje się słup energetyczny, problem może mieć znaczenie nie tylko w przypadku gruntów rolnych. Dotyczy on również działek budowlanych oraz terenów przeznaczonych pod inwestycje.

Obecność infrastruktury energetycznej nie oznacza wyłącznie zajęcia fragmentu gruntu pod fundament słupa. Bardzo często prowadzi także do powstania stref ograniczonego użytkowania.

W praktyce słup wysokiego napięcia może ograniczać możliwość zabudowy nieruchomości. Może również wpływać na jej wartość rynkową, a nawet uniemożliwiać realizację planowanych inwestycji.

Z tego względu wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia powinno uwzględniać rzeczywisty zakres ingerencji w prawo własności.

Warto pamiętać, że właścicielowi nieruchomości przysługuje prawo do dochodzenia świadczeń pieniężnych zarówno z tytułu ustanowienia służebności przesyłu, czyli świadczenia na przyszłość, jak i za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe, a więc za okres przeszły.

Najwięcej wątpliwości budzi zwykle sposób ustalenia wysokości należnego świadczenia.

Przepisy nie przewidują bowiem urzędowych stawek ani wzoru, według którego można automatycznie wyliczyć wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Należy uwzględnić charakter nieruchomości, zakres ograniczeń prawa własności oraz skutki ekonomiczne wynikające z funkcjonowania infrastruktury przesyłowej.

Podstawę prawną roszczeń właściciela nieruchomości stanowią przepisy art. 305¹–305⁵ Kodeksu cywilnego regulujące instytucję służebności przesyłu.

Zgodnie z art. 305¹ k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, którego własność stanowią urządzenia przesyłowe lub który zamierza je wybudować, prawem polegającym na korzystaniu z nieruchomości w oznaczonym zakresie zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń.

Szczególne znaczenie ma art. 305² § 2 k.c.

Przepis ten przyznaje właścicielowi nieruchomości prawo żądania odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia stosownej umowy.

Ustawodawca nie zdefiniował jednak pojęcia „odpowiedniego wynagrodzenia”.

W rezultacie zasady ustalania wysokości świadczenia zostały wypracowane przede wszystkim przez orzecznictwo Sądu Najwyższego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie podkreśla się, że wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia oraz za ustanowienie służebności przesyłu nie ma charakteru odszkodowawczego.

W postanowieniu z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. II CSK 401/11, Sąd Najwyższy wskazał, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu stanowi ekwiwalent za trwałe ograniczenie prawa własności.

Nie można go utożsamiać z naprawieniem szkody w rozumieniu przepisów o odpowiedzialności odszkodowawczej. Ma to istotne znaczenie praktyczne.

Wysokość wynagrodzenia za słup wysokiego napięcia nie zależy wyłącznie od wysokości szkody poniesionej przez właściciela nieruchomości.

Uwzględnia się całokształt ograniczeń związanych z wykonywaniem służebności przesyłu.

Obejmuje to zarówno obowiązek znoszenia obecności urządzeń przesyłowych, jak i konieczność umożliwiania przedsiębiorcy dostępu do nieruchomości w celu wykonywania prac eksploatacyjnych, konserwacyjnych i remontowych.

W postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt V CSK 190/11, Sąd Najwyższy wskazał, że wynagrodzenie powinno być ustalane indywidualnie i dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy.

Należy brać pod uwagę zakres, charakter i trwałość obciążenia, jego uciążliwość, wpływ na korzystanie z nieruchomości oraz ewentualne zmniejszenie jej wartości.

Sąd podkreślił również, że górną, nieprzekraczalną granicą wynagrodzenia powinna być wartość zajętej nieruchomości.

Znaczenie ma rodzaj urządzeń przesyłowych oraz ich parametry techniczne.

Istotne jest również napięcie linii energetycznej, powierzchnia pasa służebności oraz przeznaczenie nieruchomości wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Przy ustalaniu wynagrodzenia za słup wysokiego napięcia bierze się pod uwagę także wartość rynkową nieruchomości, zakres ograniczeń w sposobie korzystania z gruntu oraz wpływ urządzeń przesyłowych na możliwość realizacji zabudowy.

Duże znaczenie mają również ograniczenia inwestycyjne wywołane przez infrastrukturę przesyłową oraz stopień obniżenia wartości nieruchomości.

W wyroku z dnia 12 października 2017 r., sygn. IV CNP 76/16, Sąd Najwyższy podkreślił, że wynagrodzenie powinno pozostawać w racjonalnej proporcji do zakresu ingerencji w prawo własności.

Nie można przy tym pomijać potencjalnych możliwości wykorzystania nieruchomości wynikających z jej przeznaczenia.

Oznacza to, że wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia powinno uwzględniać nie tylko obecny sposób korzystania z działki, ale również jej przyszły potencjał inwestycyjny.

Jednym z najczęściej pojawiających się pytań jest to, jaki obszar należy uwzględnić przy ustalaniu wynagrodzenia za słup wysokiego napięcia.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że zakres służebności przesyłu nie ogranicza się wyłącznie do powierzchni zajętej przez fundament słupa.

Ograniczenie prawa własności obejmuje również teren niezbędny do prawidłowej eksploatacji infrastruktury przesyłowej.

W praktyce oznacza to, że wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia ustala się najczęściej w odniesieniu do całego pasa eksploatacyjnego lub pasa służebności, a nie jedynie do miejsca, w którym znajduje się sam słup energetyczny.

W postępowaniach dotyczących ustanowienia służebności przesyłu kluczowe znaczenie ma opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Do jego zadań należy określenie przebiegu pasa służebności oraz ustalenie stopnia ograniczenia korzystania z nieruchomości.

Biegły analizuje także wpływ urządzeń przesyłowych na wartość rynkową gruntu i szacuje należne wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia. W praktyce to właśnie opinia rzeczoznawcy stanowi najważniejszy materiał dowodowy pozwalający określić wysokość świadczenia należnego właścicielowi nieruchomości.

Ustalenie, jakie wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia przysługuje właścicielowi nieruchomości, wymaga każdorazowo szczegółowej analizy stanu prawnego działki oraz zakresu ograniczeń wynikających z funkcjonowania urządzeń przesyłowych.

Brak ustawowych stawek powoduje, że wysokość świadczenia zależy od indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy. Kluczowe znaczenie mają przy tym kryteria wypracowane przez orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Nie budzi obecnie wątpliwości, że właściciel nieruchomości nie ma obowiązku nieodpłatnego znoszenia trwałej ingerencji w swoje prawo własności. Wynagrodzenie za słup wysokiego napięcia powinno stanowić rzeczywisty ekwiwalent ograniczeń związanych z posadowieniem i eksploatacją urządzeń energetycznych. Powinno również uwzględniać zarówno aktualne, jak i przyszłe możliwości korzystania z nieruchomości.

Autor artykułu: radca prawny, Paulina Nizio-Tracz